“Mensenrechtenstad” Utrecht blijft dakloze mensen onrechtmatig beboeten voor slapen op straat
Utrecht, 16 april 2025 – Stichting GOUD heeft vandaag samen met haar advocaten middels een brief formeel een gesprek aangevraagd bij de gemeente Utrecht over het stoppen met het beboeten van dakloze mensen die noodgedwongen op straat slapen. De brief wijst de gemeente erop dat deze praktijk, gebaseerd op artikel 2:31 van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), onrechtmatig is en in strijd met fundamentele mensenrechten.
“Het is een schrijnende tegenstelling dat juist Utrecht, dat zich profileert als ‘mensenrechtenstad’, dakloze mensen bestraft voor iets waar zij geen andere keuze in hebben,” zegt Moreno van Hulst, belangenbehartiger dakloze mensen bij Stichting GOUD. “Wij vinden dit moreel verwerpelijk en juridisch onhoudbaar. Dit lijkt niet door te dringen tot de gemeente.”
Boetes stapelen zich op tot duizenden euro’s
Uit cijfers blijkt dat opsporingsambtenaren en toezichthouders in de gemeente Utrecht halverwege 2024 al 178 boetes hadden uitgeschreven voor een overtreding van artikel 2:31 van de APV. Deze boetes worden geregistreerd bij het Centraal Justitieel Incassobureau. Boetes worden vaak pas geïnd wanneer de persoon eindelijk een vaste woon- en verblijfplaats heeft gevonden. Deze kunnen vervolgens snel oplopen tot duizenden euro’s door aanmaningen en verhogingen, waardoor mensen opnieuw in de problemen raken.
Sociaal-advocate Ineke van den Brûle bevestigde in 2024 bij NOS Radio 1: “Het [beboeten van dak- en thuisloze mensen die buiten slapen] wordt gedaan vanuit het idee dat handhaving werkt, maar het werkt niet. Je stuurt iemand met een boete weg, maar hij zal toch ergens anders heen moeten. Het is een heilloze weg. Vaak worden mensen pas geconfronteerd met die hele schuldenberg als ze net hun leven weer een beetje op de rit hebben. Dat maakt een nieuw begin extra moeilijk.”
Breed gedragen kritiek
Ook de staatssecretaris Langdurige en Maatschappelijke Zorg heeft zich recent ondubbelzinnig uitgesproken tegen deze praktijk: “Het beboeten van dakloze mensen brengt ze verder in de problemen en het is weinig zinvol om mensen die geen huis hebben te beboeten voor buitenslapen, al helemaal omdat zij die boetes niet kunnen betalen. Het beboeten draagt bij aan het stigmatiseren van dakloze personen, iets dat het kabinet met het Nationaal Actieplan Dakloosheid ‘Eerst een Thuis’ (2023-2030) juist wil bestrijden.”
De burgemeester van Amsterdam, Femke Halsema, bevestigde eveneens recent dat “Door de boetes komen mensen die al in een ontzettend benarde situatie verkeren in nog grotere problemen.”
In strijd met fundamentele mensenrechten
In de brief staat dat artikel 2:31 van de APV in strijd is met fundamentele mensenrechten, waaronder het recht op een menswaardige behandeling en het recht op adequate huisvesting. De gemeente Utrecht heeft de plicht om deze rechten te waarborgen. Volgens Stichting GOUD handelt de gemeente Utrecht dan ook onrechtmatig door artikel 2:31 in de APV te behouden en door handhavend op te treden tegen dakloze mensen die op straat slapen.
Structurele oplossingen in plaats van boetes
Stichting GOUD pleit voor structurele oplossingen in plaats van bestraffing. “Wat mensen nodig hebben is een thuis en passende ondersteuning,” benadrukt Van Hulst. “Bij gebrek daaraan moet op z’n minst onvoorwaardelijke toegang tot kwalitatief goede opvang worden geregeld. Wil je mensen echt naar binnen krijgen, investeer dan in relatie en vertrouwen, niet in boetes en dwang. Dit helpt namelijk gewoonweg niet. Sterker nog, het zorgt alleen maar voor meer problemen.”
De stichting vraagt de gemeente Utrecht in de eerste plaats om artikel 2:31 uit de APV te schrappen, waardoor dakloze mensen niet langer beboet kunnen worden voor het noodgedwongen slapen op straat. Enkel beloften over niet beboeten of niet innen zijn volgens Stichting GOUD onvoldoende. In de brief wordt de gemeente verzocht om op korte termijn in overleg te treden over deze kwestie en in de tussentijd niet handhavend op te treden en reeds opgelegde boetes kwijt te schelden.
“We hopen dat ook andere gemeenten door dit verzoek wakker worden geschud,” zegt Van Hulst. “De overheid heeft de plicht om te waarborgen dat mensen toegang hebben tot basale huisvesting en dat zij worden behandeld met menselijke waardigheid. Het bestraffen van mensen die noodgedwongen buiten moeten slapen lost niets op, maar maakt de situatie alleen maar erger.”
Stichting GOUD heeft de gemeente Utrecht verzocht binnen twee weken te reageren op het verzoek om overleg.
Zie bijgaand de volledige brief
Stichting GOUD wordt op dit dossier bijgestaan door advocaten van De Brauw Blackstone Westbroek en Stichting PILP.
Voor meer informatie, neem contact op met:
Moreno van Hulst, belangenbehartiger bij Stichting Goud:
06-39324059 / E-mail: moreno@stichtinggoud.nl / www.stichtinggoud.nl